Trường phái mỹ thuật Lập thể là gì? Nguồn gốc, đặc trưng và ảnh hưởng trong nghệ thuật hiện đại
Trường phái Lập thể là gì?
Lập thể (Cubism) là một trường phái nghệ thuật tiên phong xuất hiện đầu thế kỷ XX tại Pháp, do Pablo Picasso và Georges Braque khởi xướng. Thay vì mô tả hiện thực bằng góc nhìn duy nhất, Lập thể phân tích đối tượng thành các hình khối cơ bản (khối lập phương, hình trụ, hình nón, mặt phẳng…) rồi tái cấu trúc chúng trong không gian hai chiều.
Mục tiêu của Lập thể không phải là “giống thật”, mà là biểu đạt bản chất của đối tượng thông qua hình khối, cấu trúc và nhiều góc nhìn đồng thời.
Bối cảnh ra đời của trường phái Lập thể
Trường phái Lập thể hình thành trong bối cảnh:
Nhiếp ảnh phát triển mạnh, khiến hội họa không còn giữ vai trò tái hiện hiện thực duy nhất.
Ảnh hưởng từ các nghiên cứu hình học của Paul Cézanne.
Trào lưu tìm kiếm phương thức biểu đạt mới trong nghệ thuật hiện đại.
Các nghệ sĩ Lập thể mong muốn giải phóng hội họa khỏi mô tả truyền thống, thay vào đó tiếp cận hiện thực bằng tư duy khoa học – cấu trúc.
Đặc trưng của phong cách Lập thể
1. Phân mảnh và tái cấu trúc hình khối
Đối tượng bị “bẻ gãy” thành các mảng hình học, sau đó sắp xếp lại trên mặt tranh.
2. Nhiều góc nhìn cùng lúc
Một vật thể có thể được nhìn từ trước – sau – trên – dưới trong cùng bố cục.
3. Bảng màu tiết chế
Giai đoạn đầu, màu sắc thiên về xám, nâu, xanh trầm… để nhấn mạnh cấu trúc hơn trang trí.
4. Tách rời khỏi chiều sâu truyền thống
Không gian phẳng, ít phối cảnh; các mảng hình chồng lên nhau tạo cảm giác “nén”.
Hai giai đoạn phát triển chính của Lập thể
1. Lập thể Phân tích (Analytical Cubism) — 1909–1912
Tập trung phân tích cấu trúc đối tượng
Màu sắc trầm, ít tương phản
Hình thể vỡ nhỏ, chồng lớp phức tạp
2. Lập thể Hợp thành (Synthetic Cubism) — từ 1912
Xuất hiện kỹ thuật collage (ghép giấy, báo, vật liệu)
Bảng màu tươi sáng hơn
Hình khối đơn giản, dễ nhận diện hơn
Những họa sĩ tiêu biểu của trường phái Lập thể
Pablo Picasso – biểu tượng của Lập thể, sáng tạo liên tục và đột phá.
Georges Braque – đồng sáng lập, phát triển ngôn ngữ hình khối nghiêm ngặt.
Juan Gris – phong cách sáng, logic, tinh tế.
Fernand Léger – kết hợp hình khối máy móc, hướng đến nghệ thuật công nghiệp.
Lập thể ảnh hưởng thế nào đến nghệ thuật hiện đại?
Trường phái Lập thể tạo nên cuộc cách mạng về tư duy thị giác, đặt nền tảng cho nhiều phong trào sau:
Futurism (Vị lai)
Constructivism (Kiến tạo)
Abstract Art (Trừu tượng)
Pop Art và thiết kế hiện đại
Trong thiết kế đồ họa, kiến trúc, thời trang… tư duy tối giản – cấu trúc – đa góc nhìn của Lập thể vẫn còn hiện diện mạnh mẽ.
Tại sao Lập thể quan trọng đối với người học mỹ thuật?
Học Lập thể giúp người học:
Rèn tư duy hình khối và cấu trúc đối tượng
Nâng cao khả năng phân tích không gian
Mạnh dạn hơn với sáng tạo trừu tượng
Hiểu rõ mối quan hệ giữa hình – màu – bố cục
Đây là nền tảng quan trọng khi chuyển tiếp sang vẽ trừu tượng, thiết kế đồ họa, minh họa số.
Cách bắt đầu học theo phong cách Lập thể (dành cho người mới)
Bắt đầu từ tĩnh vật đơn giản: lọ hoa, chai, trái cây
Phác thảo đối tượng bằng hình học cơ bản
Vẽ nhiều góc nhìn rồi chồng ghép lại
Thử bảng màu giới hạn 3–4 màu
Nghiên cứu tác phẩm của Picasso, Braque, Gris,...
Kiên trì luyện tập sẽ giúp bạn nhận rõ sự khác biệt trong tư duy bố cục và tổ chức hình khối.
Trường phái mỹ thuật Lập thể không chỉ là bước ngoặc lịch sử mà còn là nền tảng cho toàn bộ mỹ thuật hiện đại. Với ngôn ngữ hình khối độc đáo, cách nhìn đa chiều và tinh thần đổi mới triệt để, Lập thể đã thay đổi cách con người hiểu về hội họa.
Nếu bạn đang xây dựng nội dung cho blog mỹ thuật hoặc muốn phát triển tài liệu giảng dạy, việc khai thác chủ đề Lập thể sẽ mang lại giá trị học thuật cao và thu hút người đọc quan tâm đến nghệ thuật hiện đại.
